Definicja medyczna
Dla rodzica: Hipomineralizacja to jakościowe zaburzenie rozwojowe szkliwa, powstające jeszcze w okresie płodowym lub we wczesnym dzieciństwie na etapie tworzenia zębów, w wyniku którego zęby wyrzynają się z osłabioną, porowatą strukturą, mimo że ich kształt początkowo jest prawidłowy. Dotyczy ok 15-20 % populacji dzieci na całym świecie. Szkliwo dotknięte hipomineralizacją zawiera mniej minerałów (wapnia i fosforu), a więcej wody i białka, przez co jest bardziej miękkie, matowe i przybiera barwę od kremowo-białej („kredowej”) do żółto-brązowej. Schorzenie to jeśli dotyczy pierwszych trzonowców stałych i siekaczy nosi nazwę hipomineralizacji trzonowcowo-siekaczowej (tzw. MIH – Molar Incisor Hypomineralization), Odpowiednik tego zaburzenia występuje również w drugich trzonowcach mlecznych (HSPM). Wadliwe szkliwo jest niezwykle podatne na odłamywanie się pod wpływem sił żucia (tzw. post-eruptive breakdown), co prowadzi do szybkiego rozwoju próchnicy w odsłoniętej, miękkiej zębinie oraz silnej nadwrażliwości na bodźce termiczne i chemiczne, utrudniającej dziecku normalne jedzenie i higienę.
Dla kogo? Kiedy?
- Grupa docelowa: Dzieci w wieku ok. 2-3 lat (wyrzynanie drugich trzonowców mlecznych) oraz dzieci w wieku 6-7 lat (wyrzynanie pierwszych trzonowców stałych – „szóstek” i siekaczy).
- Wskazania: Widoczne żółte lub brązowe plamy na świeżo wyrzniętych zębach, zgłaszany ból przy myciu zębów lub jedzeniu ( zwłaszcza zimnych produktów np.lodów), kruszenie się zębów bez widocznych ubytków (dziur), nadwrażliwość zębów.
Zalecenia dla rodziców
„Kredowe zęby” to wyzwanie, które wymaga „pancerza” ochronnego. Postępowanie oparte na wytycznych EAPD (European Academy of Paediatric Dentistry).
- Profilaktyka uszkodzeń: Zęby z hipomineralizacją są chłonne jak gąbka. Należy rutynowo stosować preparaty remineralizujące z hydroksyapatytem lub fosforanami wapnia, kazeinianem wapnia (CPP-ACP), wcierane w zęby na noc po umyciu zębów pastą profilaktyczną z fluorem bez płukania wodą. Działają one jak „płynne szkliwo”, zatykając pory i wzmacniając strukturę zęba przed atakiem kwasów. Uwaga w przypadkach ciężkiego MIH zabiegi te mają niewielką skuteczność.
- Monitorowanie i uszczelnianie: Czas jest kluczowy. Gdy tylko trzonowiec z wadą przebije się przez dziąsło, należy udać się do dentysty. W gabinecie będzie podjęta decyzja o uszczelnianiu lub wypełnieniu ( najczęściej czasowym – z materiału kompozytowego lub glasjonomerowego), a po wyrznięciu zębów będzie można zastosować można korony stalowe. Około 9- 10 roku życia stomatolog z ortodontą podejmą decyzję o ewentualnym usunięciu ciężko uszkodzonych szóstek ( w tym wieku wykonany zabieg daje szansę optymalnego przemieszczenia siódemek w miejsce szóstek a ósemek w miejsce siódemek – plan takiego leczenia jest zawsze indywidualnie przygotowywany przez w/ w specjalistów. Zadaniem rodzica jest sprawdzanie zębów z hipomineralizacją co tydzień – jeśli lak, czy wypełnienie wypadnie lub kawałek szkliwa odpryśnie, konieczna jest natychmiastowa naprawa.
- Wspieranie psychiki – lęk przed bólem: Dzieci z MIH często boją się dentysty i mycia zębów, nie z powodu „złego zachowania”, ale realnego bólu (nawet podmuch powietrza boli). Używaj w domu wyłącznie ciepłej wody do płukania ust i miękkiej szczoteczki. Wytłumacz dziecku: „Twoje ząbki są wrażliwe jak księżniczka na ziarnku grochu, dlatego myjemy je delikatnie, ale dokładnie”. Proś lekarza o znieczulenie przed zabiegiem – leczenie „na żywca” w przypadku MIH może traumatyzować dziecko.
- Wspieranie psychiki – estetyka: Plamy na przednich zębach (siekaczach) mogą być powodem kompleksów. Nie bagatelizuj tego („to tylko plamka”). Zapewnij dziecko, że w przyszłości te plamy można skorygować, gdy zęby dojrzeją.
- Dieta „nieklejąca”: Stosuj zasady diety z eliminacją słodkich i słodzonych napojów ( woda to podstawa) i pokarmów, ogranicz przekąski ( czy podjadanie pomiędzy posiłkami), ogranicz w diecie węglowodany. Wyklucz bardzo twarde i ciągnące słodycze (krówki, mamba), które mogą mechanicznie oderwać słabe szkliwo od zęba.
Źródła
- Best Clinical Practice Guidance for treating deep carious lesions in primary teeth & MIH – European Academy of Paediatric Dentistry (EAPD)
- Molar Incisor Hypomineralization (MIH) – American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD)
- The Registry of Molar Incisor Hypomineralisation (MIH) – International Association of Paediatric Dentistry (IADT)
- Molar Incisor Hypomineralization: An Update – Journal of Clinical Pediatric Dentistry
- Hipomineralizacja trzonowców i siekaczy – kompendium Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej
FAQ – Hipomineralizacja zębów
Dlaczego moje dziecko ma zęby jak kreda?
To efekt zaburzenia pracy komórek tworzących szkliwo (ameloblastów) w okresie rozwoju zęba. Przyczyna MIH często nie jest jednoznaczna to interakcja środowisko–geny. Ogólnoustrojowe czynniki medyczne, takie jak niedotlenienie okołoporodowe, wcześniactwo oraz inne problemy okołoporodowe, w tym cięcie cesarskie, wydają się zwiększać ryzyko wystąpienia MIH. Choroby wieku niemowlęcego i dziecięcego są również powiązane z MIH, a gorączka i stosowanie antybiotyków, które można uznać za następstwa chorób, także zostały wskazane jako czynniki związane z tym zaburzeniem, a także czynniki środowiskowe (np. niedobór witaminy D i obecność dioksyn związanych z zanieczyszczeniem środowiska), choć często przyczyna pozostaje nieznana (idiopatyczna).
Czy hipomineralizacja to to samo co próchnica?
Nie, hipomineralizacja to wada wrodzona budowy zęba (jest „zepsuty” w momencie wyrośnięcia), a próchnica to choroba nabyta bakteryjna. Jednak zęby z hipomineralizacją psują się błyskawicznie, ponieważ ich porowata powierzchnia ułatwia wnikanie bakterii.
Czy da się wyleczyć plamy MIH?
Struktury szkliwa nie da się naprawić biologicznie (nie odrośnie). Leczenie polega na wzmacnianiu zęba (remineralizacja), zabezpieczaniu go (lakowanie, korony stalowe) lub poprawie estetyki (maskowanie plam na siekaczach). W skrajnych przypadkach zniszczone trzonowce trzeba usunąć.
Jaka pasta jest najlepsza na zęby z MIH?
Należy stosować pasty z wysoką zawartością fluoru (dostosowaną do wieku, min. 1000-1450 ppm) oraz pasty zniosące nadwrażliwość (z azotanem potasu lub argininą). Kluczowe jest jednak stosowanie dodatkowych musów remineralizujących (np. z CPP-ACP) po myciu zębów.
Czy zęby stałe też będą miały hipomineralizację, jeśli mleczne miały?
Istnieje korelacja – jeśli u dziecka występuje HSPM (hipomineralizacja drugich trzonowców mlecznych), ryzyko wystąpienia MIH w zębach stałych jest statystycznie wyższe. Dlatego tacy pacjenci wymagają wzmożonego nadzoru w okresie wymiany uzębienia (ok. 6. roku życia).