Dołącz do nas

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej (Herpetic Gingivostomatitis) – gorączka i bolesne afty u dziecka

Opublikowano:

Zaktualizowano:

Weryfikacja medyczna:

Awatar Dr n. med. Agnieszka Wal-Adamczak
Dr n. med. Agnieszka Wal-Adamczak
Wróć do Słownika pojęć stomatologicznych

Definicja medyczna

Dla rodzica: Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej to ostra, wirusowa choroba zakaźna, będąca zazwyczaj objawem pierwotnego (pierwszego w życiu) zakażenia wirusem opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1). W przeciwieństwie do nawrotowej „zimna na wardze”, infekcja pierwotna u małych dzieci ma burzliwy przebieg ogólnoustrojowy. Charakteryzuje się nagłą, wysoką gorączką, ogólnym rozbiciem, powiększeniem węzłów chłonnych oraz wystąpieniem masywnego zapalenia dziąseł (są jaskrawoczerwone, obrzęknięte i krwawiące). Następnie na błonie śluzowej całej jamy ustnej (język, policzki, podniebienie) wysiewają się liczne pęcherzyki, które pękając, tworzą niezwykle bolesne nadżerki (afty). Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej jest stanem samoograniczającym się (trwa 10-14 dni), ale ze względu na ogromny ból jamy ustnej, głównym zagrożeniem dla dziecka jest odmowa przyjmowania płynów i pokarmów, co grozi szybkim odwodnieniem wymagającym hospitalizacji.

Dla kogo? Kiedy?

  • Grupa docelowa: Najczęściej dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat (szczyt zachorowań 2-3 rok życia), które utraciły przeciwciała od matki, a stykają się z wirusem po raz pierwszy.
  • Wskazania: Dziecko „leci przez ręce”, ślinotok, nieprzyjemny zapach z ust, odmowa jedzenia, kontakt z osobą mającą „zimno” na ustach, gorączka u dziecka.

Zalecenia dla rodziców

To jedna z najcięższych chorób wieku dziecięcego pod względem cierpienia dziecka. Twoim priorytetem jest nawadnianie.

  • Profilaktyka odwodnienia: Ból przy przełykaniu jest tak silny, że dziecko woli nie pić. To błąd. Podawaj chłodne płyny (woda, elektrolity) strzykawką lub łyżeczką co 5-10 minut. Unikaj kwaśnych soków (pomarańcza, jabłko) i słonych potraw. Actionable advice: Lody wodne (sorbety) są tutaj lekarstwem – nawadniają, dostarczają kalorii i działają jak zimny okład znieczulający od środka.
  • Leczenie przeciwwirusowe: Czas jest kluczowy. Jeśli udasz się do lekarza w ciągu pierwszych 72 godzin od wystąpienia objawów, podanie leku przeciwwirusowego (acyklowir w zawiesinie) może znacznie skrócić czas trwania choroby i złagodzić jej przebieg. Po 3 dniach leki te są już mniej skuteczne i pozostaje leczenie objawowe.
  • Wspieranie psychiki i łagodzenie bólu: Dziecko będzie marudne, płaczliwe i „nieswoje”. Nie zmuszaj do jedzenia obiadu – głód mu nie zaszkodzi, brak wody tak. Stosuj regularnie leki przeciwbólowe: ibuprofen (działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie) przy przeciwwskazaniach do ibuprofenu paracetamol ( działa przeciwbólowo) w dawkach wagowych, aby umożliwić dziecku zaśnięcie. Miejscowo można stosować spray o działaniu przeciwzapalnym (na bazie chlorowodorku benzydaminy lub chlorheksydyny) i żelę powlekająco – gojące.
  • Izolacja i higiena: Płyn z pęcherzyków jest wysoce zakaźny. Dziecko nie może chodzić do żłobka/przedszkola, dopóki zmiany nie przyschną. Pilnuj, aby dziecko nie dotykało buzi, a potem oczu (ryzyko opryszczkowego zapalenia oka!). Myj ręce po każdej aplikacji leku. Osobne sztućce i ręczniki dla chorego to podstawa.
  • Monitorowanie sikania: Sprawdzaj pieluchę/nocnik. Jeśli dziecko nie sika przez 6-8 godzin, płacze bez łez, ma suche śluzówki i jest nienaturalnie senne – natychmiast jedź na SOR. Kroplówka może być niezbędna.

Źródła

FAQ – Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej

Czy na opryszczkowe zapalenie jamy ustnej podaje się antybiotyk?

Nie! Chorobę wywołuje wirus HSV-1, a antybiotyki zabijają tylko bakterie. Podanie antybiotyku jest błędem – nie pomoże, a osłabi organizm i zniszczy florę jelitową. Stosuje się leki przeciwwirusowe (np. acyklowir, heviran).

Jak długo dziecko zaraża przy opryszczkowym zapaleniu?

Dziecko zaraża przez cały okres występowania pęcherzyków i sączących się zmian, a wirus może być obecny w ślinie nawet do kilku tygodni po wyzdrowieniu (choć w mniejszym stopniu). Największe ryzyko zakażenia rówieśników występuje w pierwszym tygodniu choroby.

Czym różni się opryszczkowe zapalenie od bostonki?

W chorobie bostońskiej (HFMD) krostki występują również na dłoniach i stopach (podeszwach), a w buzi jest ich zazwyczaj mniej i są zlokalizowane bardziej z tyłu gardła. W opryszczkowym zapaleniu jamy ustnej zmian nie ma na ciele, a w buzi dominującym objawem jest olbrzymie, krwawiące zapalenie dziąseł, którego nie ma przy bostonce.

Czy dziecko może jeść lody podczas choroby?

Tak, a nawet jest to zalecane! Lody (najlepiej wodne, bez kawałków orzechów/czekolady) działają przeciwbólowo (krioterapia), zmniejszają obrzęk i dostarczają płynów. To często jedyny posiłek, jaki dziecko akceptuje.

Czy ta choroba powróci?

Wirus HSV zostaje w organizmie na całe życie (w zwojach nerwowych). Postać pierwotna (rozlana na całą buzię) zdarza się zazwyczaj tylko raz. W przyszłości, przy spadku odporności, wirus może się reaktywować, ale zazwyczaj już tylko w postaci łagodniejszej „zimna” (opryszczki wargowej) na ustach.