Dołącz do nas

Próchnica wczesnego dzieciństwa (Early Childhood Caries – ECC) – czarne zęby i leczenie

Opublikowano:

Zaktualizowano:

Weryfikacja medyczna:

Awatar Dr n. med. Agnieszka Wal-Adamczak
Dr n. med. Agnieszka Wal-Adamczak
Wróć do Słownika pojęć stomatologicznych

Definicja medyczna

Dla rodzica: Próchnica wczesnego dzieciństwa (ECC) to przewlekła, zakaźna choroba bakteryjna tkanek twardych zęba, dotykająca dzieci przed ukończeniem 71. miesiąca życia (poniżej 6 lat). Jest to najczęstsza choroba przewlekła wieku dziecięcego, wywoływana przez zachwianie równowagi w jamie ustnej – dominację bakterii kwasotwórczych (głównie Streptococcus mutans) nad czynnikami ochronnymi śliny. Do rozwoju ECC dochodzi w wyniku transmisji bakterii od opiekunów (np. przez oblizywanie smoczka, używanie wspólnej łyżeczki, całowanie dziecka w okolice ust) w połączeniu z dietą bogatą w węglowodany i brakiem odpowiedniej higieny. Choroba ta może przybrać postać łagodną (pojedyncze ubytki) lub ciężką (S-ECC), prowadzącą do błyskawicznego zniszczenia korony zębów („zjedzone zęby”), bólu, ropni, a nawet zagrożenia ogólnego zdrowia dziecka spowodowanego obecnością zębopochodnych stanów zapalnych i ryzykiem tzw chorób odogniskowych ( takich jak infekcyjne zapalenia wsierdzia, zapalenie nerek- prowadzące do niewydolności, zapalenie stawów). W przypadkach zaawansowanej choroby próchnicowej stajemy w obliczu konieczności leczenia stomatologicznego w znieczuleniu ogólnym.

Infografika etapy próchnicy zęba

Dla kogo? Kiedy?

  • Grupa docelowa: Wszystkie dzieci od momentu wyrznięcia pierwszego zęba do 6. roku życia, szczególnie te z grupy ryzyka (częste przekąski, brak fluoryzacji).
  • Wskazania: Widoczne ubytki w zębach siecznych i trzonowych, czarne zęby u dziecka, ból zęba przy słodkim, obecność płytki nazębnej, historia próchnicy w rodzinie.

Zalecenia dla rodziców

ECC to choroba całej rodziny, a nie tylko dziecka. Wymaga zmiany stylu życia, a nie tylko plombowania.

  • Profilaktyka – „Dental Home”: Pierwsza wizyta u stomatologa powinna odbyć się po wyrznięciu pierwszego zęba, a najpóźniej na 1. urodziny („One year, one visit”). Pozwala to ustalić indywidualny plan profilaktyki (Risk Assessment) i wyłapać problem, ocenić ryzyko zanim powstanie dziura. Stosowanie pasty z fluorem (1000 ppm objętość jak ziarnko ryżu do 3 r.ż., objętość pasty jak ziarnko groszku w wieku 3-6 lat) jest złotym standardem ochrony.
  • Nadzorowane szczotkowanie: Dziecko do 7-8 roku życia nie ma sprawności manualnej, by dokładnie umyć zęby. Rodzic musi poprawiać po dziecku każde mycie, szczególnie wieczorem. Odpowiedzialność za czyste zęby przedszkolaka leży w 100% po stronie rodzica.
  • Wspieranie psychiki i adaptacja: Leczenie ECC często jest trudne, bo małe dzieci nie współpracują. Buduj pozytywny obraz dentysty („idziemy policzyć ząbki”), unikaj słów „nie bój się”, „nie będzie bolało” (które sugerują zagrożenie). Jeśli leczenie przerasta możliwości adaptacyjne dziecka, w przypadkach uzasadnionych rozważcie sedację lub narkozę, aby nie doprowadzić do traumy dentofobicznej na całe życie.
  • Przerwanie łańcucha zakażeń: Bakterie próchnicowe są przenoszone ze śliną. Wylecz swoje zęby (rodzica/opiekuna)! Im mniej bakterii w Twojej buzi, tym mniejsze ryzyko, że zarazisz nimi dziecko. Unikaj oblizywania smoczków i sztućców dziecka.
  • Dieta przeciwpróchnicowa: Ogranicz liczbę posiłków do 5 dziennie. Najgorszy dla zębów jest „grazing” – ciągłe podjadanie chrupek, picie soczków czy musów owocowych w tubkach. Czysta woda powinna być podstawowym napojem gaszącym pragnienie.

Źródła

FAQ – Próchnica wczesnego dzieciństwa

Czy próchnicą można się zarazić?

Tak, próchnica wczesnego dzieciństwa (ECC) jest chorobą zakaźną. Mikrobion noworodka kształtuje się jeszcze przed jego urodzeniem, nie ma w nim bakterii próchnicotwórczych (S. mutans) otrzymuje je najczęściej od rodziców lub rodzeństwa. Im później dojdzie do zakażenia (tzw. zamknięcie okna infekcyjnego), tym mniejsze ryzyko choroby w przyszłości.

Czy czarne zęby u dziecka to zawsze próchnica?

Nie zawsze. Może to być tzw. osad  czarny (black stain) wywoływany przez specyficzne bakterie oraz wysokie stężenie siarczków żelaza w wodzie– jest on trudny do usunięcia w domu, ale paradoksalnie dzieci z takim osadem rzadziej mają próchnicę. Czarne zęby to także skutek stosowanego w gabinecie stomatologicznym preparatu związków srebra jako 1 etapu leczenia próchnicy wczesnego dzieciństwa. Jednak każdą zmianę barwy musi ocenić dentysta, bo ciemna plama to także może być ubytek. Uwaga w ECC ze względu na dużą dynamikę procesu ubytki nawet bardzo głębokie mają jasną barwę.

Czy leczenie mleczaków w narkozie jest bezpieczne?

Współczesna anestezjologia dziecięca jest bardzo bezpieczna. Dla dziecka z zaawansowanym ECC (wiele zębów do leczenia, ropnie, ból), które nie współpracuje na fotelu, jednorazowy zabieg w narkozie jest często bezpieczniejszy i mniej traumatyzujący niż wielomiesięczne leczenie „na siłę” w stresie i bólu. Do zabiegu powinien dziecko zakwalifikować anestezjolog. Zabiegi takie wykonywane są w specjalistycznych specjalnie przygotowanych gabinetach wyposażonych jak sale operacyjne przy współpracy zespołów: anestezjologicznegi i stomatologicznego.

Kiedy zacząć myć zęby dziecku?

Od pojawienia się pierwszego ząbka. Wcześniej ok 3 miesiąca życia należy przemywać dziąsła gazikiem (który nie jest szorstki, aby nie uszkodzić delikatnej tkanki dziąsła) z przegotowaną wodą, aby przyzwyczajać dziecko do manipulacji w buzi. Wprowadzenie szczoteczki od pierwszego zęba wraz pastą z fluorem to fundament zapobiegania ECC. Oczyszczanie zęba/ów powinno odbywać się rano i przed snem (także drzemką w dzień).

Czy fluor jest bezpieczny dla rocznego dziecka?

Tak, o ile jest stosowany w odpowiedniej dawce. Wytyczne EAPD/PTS zalecają pastę 1000 ppm fluoru w ilości „muśnięcia włókien” lub inaczej ujmując porcji wielkości ziarnka ryżu dla dzieci 0-3 lat. Połknięcie tak śladowej ilości jest bezpieczne, a lokalne działanie fluoru na szkliwo jest niezbędne do jego wzmocnienia.