Definicja medyczna
Dla rodzica: Szparowatość to występowanie wolnych przestrzeni (luk) między zębami w łuku zębowym. W stomatologii dziecięcej ocena tego zjawiska zależy od wieku dziecka i rodzaju uzębienia.
- W uzębieniu mlecznym (3-5 lat): Szparowatość jest zjawiskiem fizjologicznym i pożądanym. Szpary te są rezerwą miejsca dla przyszłych zębów stałych, które są znacznie szersze od zębów mlecznych
- Brak szpar pomiędzy zębami mlecznymi to zapowiedź stłoczeń w przyszłości.
- W uzębieniu stałym: Może być normą rozwojową (np. etap „brzydkiego kaczątka” przed wyrżnięciem kłów) lub patologią wynikającą z dysproporcji (małe zęby w dużej szczęce – mikrodoncja), braku zawiązków zębowych (hipodoncja) lub penetrującego przyczepu wędzidełka wargi górnej (diastema).
Dla kogo? Kiedy?
- Grupa docelowa: Rodzice przedszkolaków (martwiący się „rzadkimi zębami”) oraz rodzice 7-9 latków z dużą przerwą między jedynkami.
- Wskazania: Szpary między zębami mlecznymi, diastema prawdziwa, przerwa między jedynkami, małe zęby (mikrodoncja), brak bocznych siekaczy.
Zalecenia dla rodziców
Nie każda szpara wymaga aparatu. Często to natura robi miejsce na „większe meble”.
- Zrozumienie fizjologii: Jeśli Twój 4-latek ma „rzadkie zęby jak płotek” – ciesz się! To oznacza, że jego szczęka rośnie prawidłowo i jest duża szansa, że stałe zęby się zmieszczą. Jeśli zęby stykają się ciasno – przygotuj się na leczenie ortodontyczne w przyszłości.
- Etap „Brzydkiego Kaczątka”: Między 7. a 9. rokiem życia, po wyrznięciu górnych jedynek i dwójek, często pojawia się szpara na środku (diastema). Jest to normalne – korzenie tych zębów są popychane przez rosnące kły, co powoduje rozchylenie koron. Gdy kły wyrosną (ok. 11-12 lat), „przemieszczą” jedynki do środka i szpara zazwyczaj zamyka się sama. Nie leczymy tego aparatem w tym wieku!
- Kontrola wędzidełka: Jeśli szpara między jedynkami jest bardzo szeroka (>2mm) i nie zamyka się, przyczyną może być nieprawidłowy przyczep wędzidełka wargi górnej, krótkie wędzidełko może prowadzić do tzw. “pull syndrom”- syndromu pociągania tkanek przyzębia – co w późniejszym okresie predysponuje do odsłaniania (obnażania) korzeni zębów siecznych. Wtedy konieczne jest podcięcie wędzidełka (laserem lub chirurgicznie), ale dopiero po konsultacji z ortodontą (zazwyczaj po 9 roku życia).
- Liczenie zębów: Jeśli szpary występują między wszystkimi zębami stałymi, warto zrobić zdjęcie panoramiczne, aby sprawdzić, czy dziecko nie ma wrodzonego braku niektórych zębów (np. brak „dwójek” lub „piątek”). Wtedy obecność szpar wynikają z nadmiaru miejsca dla zmniejszonej liczby zębów.
- Higiena i jedzenie: Wąskie szpary między zębami sprzyjają wchodzeniu włóknistego jedzenia (mięso, mango) w dziąsła, co może boleć. Należy nauczyć dziecko używania nici dentystycznej lub wykałaczek dentystycznych, aby nie dopuścić do stanu zapalnego brodawki dziąsłowej. Szersze szpary ułatwiają oczyszczenie zębów ponieważ włókna szczotki mają dostęp do powierzchni bocznych zębów.
Źródła
FAQ – Szparowatość
Czy szpary w mleczakach trzeba zamykać?
Absolutnie nie! Szpary w mleczakach to „polisa ubezpieczeniowa” na proste zęby stałe. Zamykanie ich aparatem byłoby błędem w sztuce, który doprowadziłby do drastycznego stłoczenia zębów stałych.
Kiedy leczyć diastemę (szparę między jedynkami)?
Jeśli diastema jest wynikiem etapu rozwojowego (7-9 lat), nie leczy się jej. Jeśli po wyrznięciu kłów (12 lat) nadal się utrzymuje i jest problemem estetycznym lub wynika z przerostu wędzidełka, wtedy wkracza ortodonta i chirurg.
Co to są luki naczelne?
To fizjologiczne szpary w uzębieniu mlecznym, występujące typowo przed górnym kłem i za dolnym kłem. Ich obecność ułatwia prawidłowe ustawienie się zębów w zgryzie.
Czy aparat stały zamknie wszystkie szpary?
Tak, aparat stały jest idealnym narzędziem do zamykania szpar (spacingu) w uzębieniu stałym. Pozwala przesunąć zęby i zamknąć luki, a na koniec ustabilizować efekt retencją ( czyli połączenie zębów łukiem lub noszenie płytki ortodontycznej lub szyny ortodontycznej, aby zapobiec przemieszczaniu zębów. W przypadku szparowatości spowodowanej dysproporcją pomiędzy dużą ilością miejsca w łuku i małym wymiarem zębów trzeba się liczyć z koniecznością retencji “na zawsze”.
Czy szparowatość może wynikać z choroby dziąseł?
U dorosłych tak (paradontoza powoduje wachlarzowate rozchodzenie się zębów). U dzieci szparowatość jest prawie zawsze wynikiem budowy anatomicznej (dysproporcji wielkości zębów i szczęk) lub nawyku ssania kciuka/języka, a rzadko choroby przyzębia.