Definicja medyczna
Dla rodzica: Zwichnięcie całkowite zęba mlecznego (avulsja) to jeden z najcięższych urazów stomatologicznych, polegający na całkowitym wypadnięciu zęba z zębodołu (wraz z korzeniem) na skutek urazu mechanicznego (upadek, uderzenie o kant stołu, krawężnik).
W przeciwieństwie do zębów stałych, w przypadku wybicia zęba mlecznego obowiązuje zasada:
NIE wprowadzamy wybitego zęba mlecznego z powrotem do zębodołu (nie replantujemy)!
Próba włożenia zęba na miejsce grozi uszkodzeniem zawiązka zęba stałego, który rozwija się w kości bezpośrednio pod korzeniem mleczaka. Uszkodzenie to może skutkować deformacją, przebarwieniem lub zatrzymaniem wzrostu zęba stałego w przyszłości.
Dla kogo? Kiedy?
- Grupa docelowa: Rodzice małych dzieci (1-4 lata), u których najczęściej dochodzi do upadków podczas nauki chodzenia i zabawy.
- Wskazania: Dziecko wybiło zęba, ząb mleczny wypadł z korzeniem, krew z buzi po upadku, dziura po zębie u dwulatka.
Zalecenia dla rodziców
W tej sytuacji najważniejsze jest to, czego nie robić.
- ZAKAZ Replantacji: Nigdy nie próbuj wciskać wybitego mleczaka z powrotem do dziąsła. Możesz wepchnąć brud i bakterie głęboko do kości, powodując ropień zagrażający zębowi stałemu. Mleczaka włóż do pudełeczka „na pamiątkę” dla Wróżki Zębuszki.
- Znajdź ząb!: To kluczowe. Musisz wiedzieć, gdzie jest ząb. Jeśli go nie widzisz, istnieje ryzyko, że dziecko go połknęło (bezpieczne) lub doszło do przemieszczenia zęba do tchawicy (aspiracja – zagrożenie życia!).
Jeśli nie możesz znaleźć zęba, a dziecko kaszle lub świszczy przy oddychaniu – natychmiast jedź na SOR na RTG klatki piersiowej. - Zatamuj krwawienie: Daj dziecku do zagryzienia czysty gazik lub chusteczkę w miejscu po zębie. Niech trzyma zęby zaciśnięte przez 10-15 minut. To zatrzyma krew.
- Wizyta u dentysty: Mimo że zęba nie ratujemy, musisz iść do dentysty. Lekarz musi sprawdzić, czy nie doszło do złamania kości wyrostka, czy w dziąśle nie zostały odłamki korzenia i czy sąsiednie zęby nie są uszkodzone. Konieczne będzie zdjęcie RTG.
- Utrzymywacz przestrzeni: Przedwczesna utrata mlecznej „jedynki” to głównie problem estetyczny i wymowy (seplenienie), rzadziej zgryzowy. Zazwyczaj nie stosuje się “protezek” u małych dzieci, chyba że dziecko jest starsze i współpracuje po wykonaniu wycisku lub skanu w pracowni technik przygotowuje akrylową płytkę z dostawionym brakującym zębem.
Źródła
- International Association of Dental Traumatology (IADT) Guidelines: Injuries in the Primary Dentition
- Guideline on Management of Acute Dental Trauma – American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD)
- Trauma to the primary dentition – Dental Trauma Guide
- Urazy zębów mlecznych – algorytmy – Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej
FAQ – Wybicie zęba mlecznego
Dlaczego zęba stałego się ratuje, a mlecznego nie?
Bo pod zębem mlecznym jest zawiązek stałego. Wpychając mleczaka, możemy mechanicznie zgnieść lub zakazić ten delikatny zawiązek. W przypadku zęba stałego nie ma już „następcy” pod spodem, więc ryzyko jest mniejsze, a stawka (zachowanie zęba na całe życie) wyższa.
Czy dziura po wybitym zębie zarośnie?
Tak, dziąsło zagoi się bardzo szybko (w ciągu tygodnia). Zostanie pusta przestrzeń aż do czasu wyrznięcia się zęba stałego (czyli do 6-7 roku życia w przypadku jedynek).
Czy wybicie mleczaka wpłynie na ząb stały?
Niestety sam uraz (uderzenie) mógł już uszkodzić zawiązek zęba stałego. To uszkodzenie może mieć postać białej lub żółtej plamy, dołka, a nawet mieć nieco inny kształt. Dowiemy się tego dopiero, gdy ząb stały wyrośnie.
Dziecko wybiło ząb, ale nie mogę go znaleźć. Co robić?
Jeśli przeszukałeś miejsce wypadku i zęba nie ma, a dziecko jest spokojne – prawdopodobnie go połknęło i wydali. Warto wtedy podać dziecku oklejające pokarmy jak ziemniaki, bułki. Jeśli dziecko nieregularnie oddycha świszcze koniecznie zgłoś się na SOR szpitala dziecięcego. Jest jeszcze możliwość, że ząb mógł zostać wbity- wtłoczony w głąb w dziąsło (intruzja – ząb chowa się w głąb), konieczne jest RTG u dentysty, aby to potwierdzić.
Czy dieta po wybiciu musi być inna?
Przez 2-3 dni podawaj dziecku miękkie jedzenie, nie gorące i nie kwaśne, aby nie drażnić gojącej się rany. Unikaj picia przez słomkę (podciśnienie może wznowić krwawienie). Dbaj o higienę- mycie zębów jest ważne dla prawidłowego gojenia.