Dołącz do nas

Zęby stałe – budowa, ochrona i „szóstki”

Opublikowano:

Zaktualizowano:

Weryfikacja medyczna:

Awatar Dr n. med. Agnieszka Wal-Adamczak
Dr n. med. Agnieszka Wal-Adamczak
Wróć do Słownika pojęć stomatologicznych

Definicja medyczna

Dla rodzica: Zęby stałe to drugi i ostateczny komplet uzębienia człowieka, który zastępuje zęby mleczne. Fizjologicznie człowiek posiada 32 zęby stałe (wliczając 4 zęby mądrości/ósemki, które nie u każdego wyrastają). Zęby stałe są większe od mlecznych, mają twardsze, bardziej zmineralizowane szkliwo i żółtawy odcień (co jest naturalne).

Kluczowym pojęciem w stomatologii dziecięcej są niedojrzałe zęby stałe – przez pierwsze 2-3 lata po wyrznięciu (pojawieniu się w buzi) korzeń zęba nie jest jeszcze w pełni uformowany, a szkliwo nie osiągnęło ostatecznej twardości (dojrzewanie poerupcyjne). W tym okresie są one niezwykle podatne na próchnicę.

„Szóstki” psują się najszybciej!

Wyrzynają się za zębami mlecznymi, wymagają bardzo starannego oczyszczania ze względu na obecność licznych bruzd i szczelin, a dziecko i rodzice nierzadko nawet nie zdają sobie sprawy, że te zęby już są.

Dla kogo? Kiedy?

  • Grupa docelowa: Dzieci od ok. 6. roku życia (pierwsze zęby stałe) do dorosłości.
  • Wskazania: Wymiana uzębienia, lakowanie szóstek, zęby mądrości, żółte zęby stałe, niedojrzały ząb stały.

Zalecenia dla rodziców

Masz tylko jeden komplet na całe życie. Start jest najważniejszy.

  • Ochrona „Szóstek”: Pierwsze trzonowce stałe („szóstki”) wyrastają za zębami mlecznymi w wieku 5-7 lat. Nie wypada przy tym żaden ząb mleczny, więc rodzice często myślą, że to nadal mleczaki i nie myją ich dokładnie. To błąd! To najważniejsze zęby w zgryzie („klucz zgryzu”).
  • Niedojrzałość szkliwa: Świeży ząb stały jest „chłonny”. Przez pierwsze lata wymaga „karmienia” fluorem (pasty, zabiegi w gabinecie), aby jego szkliwo stwardniało i stało się odporne na kwasy.
  • Różnica w kolorze: Rodzice często panikują: „Nowe zęby są żółte!”. Spokojnie. Zęby stałe mają więcej zębiny (która jest żółta) i bardziej przezierne szkliwo niż mleczaki. W kontraście do kredowobiałych zębów mlecznych wydają się ciemne, ale gdy wszystkie zęby mlecznei wypadną, kolor się wyrówna.
  • Ochrona przed urazami: Niedojrzałe zęby sieczne mają szerokie kanały i krótkie nie uformowane korzenie są bardzo wrażliwe. Uraz (wybicie/złamanie) w wieku 8-9 lat to katastrofa, bo zaburza lub całkowicie blokuje rozwój korzenia. Zakładanie kasku z “gardą” bródkową do jazdy na rowerze hulajnodze desce i nartach oraz ochraniacza na zęby dla uprawiających sporty kontaktowe to najtańsze ubezpieczenie.
  • Miejsca brakuje?: Zęby stałe są szersze niż mleczne. Jeśli między mlecznymi nie było szpar, stałe zęby będą stłoczone. To czas na konsultację ortodontyczną.

Źródła

  1. Management of the Developing Dentition – American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD)
  2. Eruption and Shedding of Teeth – European Academy of Paediatric Dentistry (EAPD)
  3. Anatomia zębów stałych i rozwój uzębienia – Woelfel’s Dental Anatomy
  4. Profilaktyka w uzębieniu stałym – Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej

FAQ – Zęby stałe

Ile zębów stałych ma dziecko?

Liczba zmienia się z wiekiem. 6-latki mają zazwyczaj 24 zęby (20 mlecznych + 4 stałe szóstki). 12-latki mają zazwyczaj 28 zębów stałych (wszystkie do siódemek). Ósemki pojawiają się (lub nie) po 17. roku życia.

Czy zęby stałe odrastają?

Niestety nie. Człowiek jest difiodontem (ma dwa pokolenia zębów). Utrata zęba stałego jest nieodwracalna i wymaga leczenia protetycznego (implant, most) w dorosłości.

Dlaczego szóstki psują się najszybciej?

Bo pojawiają się wcześnie (ok. 6 r.ż.), gdy dziecko jeszcze słabo myje zęby, mają głębokie bruzdy i leżą głęboko w buzi. Często są mylone z mleczakami. Są to najczęściej leczone kanałowo zęby u nastolatków bo próchnica rozprzestrzenia się w nich szybko i łatwo dochodzi do nieodwracalnych powikłań zapalnych miazgi.

Co to jest lakowanie?

To pokrycie głębokich bruzd na powierzchni żującej zębów trzonowych (i przedtrzonowych) specjalną żywicą (lakiem). Tworzy to barierę mechaniczną, która uniemożliwia bakteriom i resztkom jedzenia wniknięcie w zagłębienia. Jest to najskuteczniejsza ochrona „szóstek”, ale trzeba kontrolować regularnie czy nie doszło do ukruszenia laku – wtedy tracimy ciągłość zabezpieczenia.

Czy można leczyć kanałowo niedojrzały ząb stały?

Tak, ale jest to trudne. Ząb z niezamkniętym wierzchołkiem (szerokim otworem) nie może być wypełniony standardowo. Stosuje się metody regeneracyjne lub apeksyfikację (tworzenie bariery), aby zamknąć korzeń przed ostatecznym wypełnieniem.