Definicja medyczna
Dla rodzica: Zwichnięcie całkowite (avulsja) zęba stałego to bardzo poważny rodzaj urazu stomatologicznego, w którym ząb wypada z zębodołu wraz z korzeniem, zrywając przyczep więzadeł ozębnej i pęczek naczyniowo-nerwowy.
W przeciwieństwie do zębów mlecznych, ząb stały można i trzeba ratować poprzez replantację (ponowne włożenie). Kluczem do sukcesu jest zachowanie żywotności komórek ozębnej, które znajdują się na powierzchni korzenia.
Jeśli komórki te wyschną (zginą), replantowany ząb nie wgoi się prawidłowo ale z dużym prawdopodobieństwem dojdzie do zrośnięcia korzenia z kością wyrostka zębodołowego. Jest to u dzieci bardzo ciężkie powikłanie ponieważ taki zrost zatrzymuje rozwój pionowy szczęki w tym miejscu doprowadzając do nieodwracalnych zaburzenia rozwoju kości. Co oznacza że wszczepienie implantu w przyszłości może dać nieestetyczny efekt lub w ogóle może być niemożliwe.
Najlepiej byłoby żeby ząb był replantowany bezpośrednio po urazie czyli na miejscu zdarzenia.
Dla kogo? Kiedy?
- Grupa docelowa: Dzieci w wieku szkolnym (7–12 lat) i nastolatki uprawiające sport, jazdę na rowerze/hulajnodze. Najczęściej wybijane są górne „jedynki”.
- Wskazania: Ząb wypadł z korzeniem, wybita stała jedynka, krew z buzi po upadku, ząb w ręku, pierwsza pomoc stomatologiczna.
Zalecenia dla rodziców (Algorytm Ratunkowy)
Działaj szybko. Masz „Złotą Godzinę”.
- Znajdź ząb i chwyć za KORONĘ: Nigdy nie dotykaj korzenia (tej żółtawej części, która siedziała w dziąśle). Dotyk niszczy delikatne włókna niezbędne do gojenia.
- Opłucz (jeśli brudny): Jeśli ząb upadł w piach, przepłucz go zimną wodą, solą fizjologiczną lub mlekiem przez max. 10 sekund. Nie szoruj! Nie używaj mydła ani alkoholu!
- Włóż ząb na miejsce (Replantacja natychmiastowa): To najlepsze, co możesz zrobić. Włóż ząb do dziury w dziąśle (nawet jeśli nie wejdzie idealnie) i każ dziecku zagryźć chusteczkę, aby go utrzymać.
- Transport (jeśli nie możesz włożyć): Jeśli boisz się włożyć ząb, włóż go do pojemnika z:
- Zimnym mlekiem krowim (najlepsze dostępne medium),
- Śliną dziecka (niech dziecko wypluje ślinę do kubeczka, trzymanie w buzi grozi połknięciem),
- Płynem do soczewek lub solą fizjologiczną.
- UWAGA! Woda to ostateczność (niszczy komórki), lepsza niż sucha chusteczka, ale gorsza niż mleko.
- Biegiem do dentysty: Jedź do najbliższego gabinetu. Czas gra rolę.
- Wspieranie psychiki – Akceptacja zmiany wyglądu:
- Widok krwi i brakującego zęba jest dla dziecka przerażający. Wytrzyj buzię z krwi najszybciej jak to możliwe (krew na ubraniu/rękach potęguje histerię).
- Zapewnij dziecko: „Naprawimy ten ząb żebyś miał/a piękny uśmiech”.
Źródła
- International Association of Dental Traumatology (IADT) Guidelines: Avulsion of Permanent Teeth
- Dental Trauma Guide – Evidence based treatment guide
- Guideline on Management of Acute Dental Trauma – American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD)
- Postępowanie w przypadku wybicia zęba – Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej
FAQ – Wybity ząb (zwichnięcie całkowite)
Czy wybity ząb stały przyrośnie?
Przyrośnięcie zęba rozpoznajemy jako bardzo niekorzystną sytuację. Zęby fizjologicznie nie są zrośnięte /przyrośnięte do kości od kości oddziela go system więzadeł, o których regenerację walczymy. Dlatego zależy nam na tak szybkim replantowaniu zęba po zwichnięciu. Jeżeli ząb zostanie włożony do zębodołu w ciągu godziny. Więzadła ozębnej mają szansę na zregenerowanie. Proces ten trwa około 2-4 tygodni. Ponieważ nerw zęba (miazga) zęba po zwichnięciu całkowitym jest urwany, ząb obumiera i będzie wymagał leczenia kanałowego w ciągu dwóch tygodni. Jedyny wyjątek stanowią przypadki zębów na wczesnym etapie wzrostu korzenia, liczymy tu na rewaskularyzację, czyli wrośnięcie na nowo naczyń i regeneracje nerwu w miazdze.
Co jeśli ząb był suchy przez 2 godziny?
Lekarz i tak spróbuje go replantować, ale rokowanie jest złe. Ząb ulegnie ankylozie (zrośnie się z kością na sztywno) . Przetrwa w buzi krótko, ale każdy rok się liczy dla rozwoju kości.
Czy zabieg boli?
Replantacja jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym, więc nie boli. Bolesny jest sam uraz i opuchlizna po nim.
Co robi lekarz po włożeniu zęba?
Zakłada szynę (drucik przyklejony do zębów), która unieruchamia wybity ząb na około 2 tygodnie. Przepisuje też antybiotyk i zaleca dietę miękką oraz szczepienie na tężec jeśli dziecko nie było szczepione zgodnie z kalendarzem szczepień. Zalecana te dwa tygodnie odstawienie szczotki elektrycznej, dziecko powinno stosować ultra miękką szczotkę reczną.
Czy można replantować tylko kawałek zęba?
Nie. Replantujemy tylko całe zęby (korona + korzeń).